چرا بانک مرکزی ایران بر خلاف جریان جهانی شنا می کند؟

دکتر کوروش گرجی

تا پیش از جنگ جهانی دوم، اساس تجارت و مبادلات پولی دنیا بر اساس طلا بود. در اواخر جنگ، بخش زیادی از طلای اروپایی ها به آمریکا منتقل شد و آمریکا قول داد تا دلار خود را با نرخ ثابت در اختیار همه ی کشورها قرار دهد تا با آن به مبادلات تجاری بپردازند. چندین دهه طول کشید تا اروپایی ها متوجه کلاه گشادی که بر سرشان رفته بود، بشوند. آن ها تلاش کردند تا با راه اندازی پول مشترک اروپا و ذخیره سازی طلا، اشتباه گذشته ی خود را جبران کنند. جالب این است که در تمام این سال ها، چین و روسیه در تلاش بودند تا با کنار گذاشتن اختلافات گذشته، به شریک اقتصادی آمریکا تبدیل شوند؛ غافل از این که آمریکا و غرب، هرگز این دو کشور را شریک راهبردی خود نخواهند گرفت. به عنوان مثال، پس از فروپاشی شوروی نیز بیش از بیست سال طول کشید تا روس ها بر اساس تجربه، متوجه ی این موضوع شوند. عملا خرید و ذخیره سازی اوراق قرضه ی آمریکا، به همراه معامله بر اساس دلار و در نتیجه ذخیره سازی دلار، کمک به دشمن در میانه ی جنگ بود.

کاهش اوراق قرضه و انجام معاملات با ارزهای ملی، زنگ خطری برای بزرگترین عامل اقتدار آمریکا یعنی سلطه ی دلار است. فراموش نکنیم که موثرترین سلاح آمریکایی ها دلار است نه جنگ افزارهایشان. بنابراین برای روسیه و چین هم راهی باقی نماند به جز اینکه همانند کشورهای اروپایی، به خرید طلا روی بیاورند. به عنوان مثال، چین به ذخیره سازی حدود 2000 تن طلا پرداخت و به نسبت افزایش خرید طلا، از ذخایر دلار خود کم کرد. اگرچه این روند منجر به افزایش چشمگیر قیمت جهانی طلا شد؛ اما همچنان ذخایر طلای آمریکا چهار برابر بیش از چین است. این یعنی، در حالیکه آمریکا به تشویق سایر کشورها به استفاده از دلار می پرداخت، خود در حال ذخیره سازی طلا بود که لازمه ی این کار، چاپ دلار بدون پشتوانه است.

لازم به یادآوری است که با آغاز جنگ اوکراین، خرید طلا توسط روسیه هم افزایش یافت ولی با تشدید تنش ها در غرب آسیا و منطقه ی مالاکا (تنش بین تایوان و چین)، کشورهای دیگر دنیا نیز به تقویت ذخایر طلای خود پرداختند. دلیل این امر هم بسیار واضح است: در شرایط جنگ و تنش، مطمئن ترین دارایی ملی، ذخایر طلا است. دقیقا در همین راستا است که آمریکا به عنوان بزرگترین مالک طلای جهان، ضرب سکه و فروش طلا را متوقف کرد. این در حالی است که آمریکا نزدیک به 8300 تن طلای ذخیره دارد.

حال این سئوال مطرح می شود که در چنین شرایطی، چرا ایران مرتبا در حال ضرب سکه و فروش طلای خود است؟ لازم به ذکر است که میزان ذخایر طلای ایران چیزی بین 100 تا 500 تن برآورد می شود یعنی آمریکا 17 الی 83 برابر ایران، طلای ذخیره دارد؛ اما به دلیل التهاب های جهانی، از فروش آن اجتناب کرده است. آیا ممکن است نظر کارشناسان مبنی بر اینکه ایران تنها کشوری است که اقتصاد آن هنوز آرایش جنگی به خود نگرفته، صحیح باشد؟ سئوال دیگر این است که زمانی که اقدام بانک مرکزی ایران مبنی بر فروش طلا، اثر تورمی خود را در کف بازار نشان دهد، چه کسی پاسخگو خواهد بود؟