بررسی نقش صدا و سیما در رفتارسازی اجتماعی ناشی از مناظرات انتخاباتی

سرعت بالای تغییرات رفتاری مردم در سطح شهرها، بسیاری از صاحب نظران را شوکه کرده است. این تغییرات از مرزهای سیاسی، نژاد، دین، جنسیت و … مستقل بوده و می توان ارتباط مستقیم آن با شیوع استفاده از تکنولوژی های نوین را مشاهده کرد. ضلع سوم این رفتارسازی ها، افرادی هستند که توسط رسانه ها معروف می شوند. این افراد معروف می توانند سیاست مدار، هنرمند، ورزشکار، ثروتمند و … باشند؛ اما نکته ی مشترک همه ی آنها، علاقه به قرارگیری در کانون توجه است. حتی سیاست مداری که از توجه رسانه ای، منفعت می برد را نیز می توان یک سلبریتی در نظر گرفت.

رییس جمهور بعدی ایران کیست؟

از سه ضلعی که در رفتارسازی نقش دارند، یعنی مردم، رسانه و سلبریتی، این رسانه ها هستند که می توانند دو ضلع دیگر را به تغییر رفتار وادار کنند. شاید دلیل اینکه امروزه در خیابان های سراسر دنیا شاهد رفتارهایی هستیم که نسل قبلی به عنوان والدین و معلمین نسل فعلی، به هیچوجه این رفتارها را تایید نمی کردند، همان قرارگیری این رفتارها در کانون توجه رسانه ای باشد. اینکه اخبار منفی، اشتباهات و خیانت ها بازتاب بیشتری در رسانه ها پیدا می کنند، به کشش مخاطب به پیگیری چنین مطالبی بر می گردد. در نتیجه مخاطب و رسانه، هر دو از پرداختن به چنین مطالبی، رضایت نسبی دارند. سلبریتی ها در عین همرنگی با جماعت، رفتارهای جدید را هم ار خود بروز می دهند. اگر این خط شکنی رفتاری با استقبال رسانه ای مواجه شود، خود این رسانه ها، واکنش های مردمی منفی به رفتار سلبریتی مورد نظر را کوچک نمایی کرده و واکنش های مثبت را بزرگنمایی می نمایند. چنین رفتاری، مجددا توسط سلبریتی های گوناگون تکرار شده و به مرور جامعه از آن تبعیت خواهد کرد.

اجازه ی آمریکا به اوکراین برای حمله ی مجدد به مناطق دور از خط مقدم جنگ با روسیه

سیاست مداران نیز از این قاعده مستثنی نیستند. سیاسیونی که به دنبال مناصب انتخاباتی هستند، نیاز دارند تا رای توده ها را اخذ کنند، واسطه ی این اخذ آرا نیز رسانه ها هستند. رسانه ها نیز توان مخالفت ناگهانی با چیزی که پیش از این در جامعه نهادینه کردند، را ندارند. در نتیجه در این سال ها، در هر انتخاباتی، کم و بیش شاهد رفتارهایی نزدیک به رفتارهای کف جامعه از سوی کسانی هستیم که قرار است تا نصمیم سازان آینده ی کشورها باشند. مسئولیت های انتصابی و غیر انتخاباتی نیز معمولا توسط افرادی انتخاباتی تحت تاثیر قرار می گیرند و درنتیجه چنین افرادی هم بطور غیر مستقیم، در همین چرخه گرفتار هستند.

قطعا اگر رسانه ها به بازنشر رفتارهای خوب، کارهای پسندیده و اقدامات شایسته ی افراد بپردازند، خاصیت تعمیم دهی رایج در جامعه، به همراه تمایل به همرنگ شدن و علاقه ی مردم به تبعیت از اشخاص معروف، منجر به این می شود که رفتارهای مثبت، شیوع بیشتری یابند.

هرگز تهدید اتمی روسیه را بلوف در نظر نگیرید.

صرفنظر از درستی یا نادرستی اقدامات نسبت داده شده به رییس جمهور سابق آمریکا، هیاهوی رسانه ای پیرامون رفتارهای دونالد ترامپ، به دلیل در افتادن وی با رسانه های جریان اصلی جهان است. حال این سئوال مطرح می شود که آیا فرار مالیاتی و اعلام اطلاعات نادرست که اساس دعوای حقوقی بر علیه ترامپ را تشکیل می دهند، فقط توسط وی انجام شده و سایر روسای جمهور و مقامات عالیرتبه ی غربی، از چنین رفتارهایی مبرا هستند؟ برای پاسخ، کافی است تا نگاهی بیندازیم به لیست سیاستمداران و سلبریتی های غربی که محکومیت آنها در دادگاه با هیاهوی رسانه ای همراه شده است. عموما هیاهو پیرامون اشخاصی صورت گرفته که با خود رسانه ها، درگیری داشته اند.

در ایران نیز ماجرا مشابه است. اگرچه فساد سیستماتیک در ایران بسیار اندک بوده و از بسیاری از جهات، سلامت نظام اداری ایران بیشتر از بسیاری از کشورهای دیگر است؛ اما به عنوان کشوری که در حال طی مسیر از دوران پیش از توسعه به کشوری توسعه یافته هستیم، هنوز نظامات اداری ایران، دارای نقص هایی است که باید به مرور برطرف گردند. آنچه در چنین وضعیتی منجر به فشار مضاعف بر جامعه می شود، القای باور فساد همه گیر در بین مسئولین است. این موضوع منجر به یک رفتار جدید در بین مردم شده است. تا حدی که کوچکترین تذکر بابت هر موضوعی با اشاره به اختلاس و فساد حکومتی، مواجه می شود. این فقط یک مثال از رفتارسازی های صورت گرفته در سال های اخیر می باشد. اینک که در آستانه ی انتخابات ریاست جمهوری زودهنگام هستیم، رسانه ها و در راس آنها صدا و سیما می توانند از میراث شهید رییسی نهایت بهره را به منظور فرهنگ سازی ببرند. شهید رییسی و شهید عبداللهیان، هر دو سمبل اخلاق مداری و پرهیز از تنش های بیهوده بودند. در مناظرات انتخابات ریاست جمهوری سیزدهم، شاهد بودیم که بی اخلاقی نامزدهای منسوب به جریان غربگرا با سکوت آقای رییسی پاسخ داده می شد. قطعا خط مقدم این رفتارسازی مثبت، صدا و سیما است. استفاده از یک مجری عادل که شهامت تخلف نداشته باشد (چون در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم شاهد بودیم که مجری در برابر چشم میلیونها بیننده، به نفع آقای حسن روحانی، روی عدالت پا گذاشت) به همراه اتخاذ ساز و کاری برای برخورد جدی با بی اخلاقی و تهمت زنی می تواند بسیار کارساز باشد. همچنین خود نامزدها نیز می توانند در برخورد با شایعات و تهمت پراکنی، جدیت داشته باشند. مثلا اگرچه معمولا سیاسیون از غیر سیاسیون بابت تهمت و افترا شکایت نمی کنند، اما ثبت شکایت رسمی سریع و بدون فوت وقت از شخصی که در مناظره ها به تهمت زنی پرداخته است نیز می تواند نقش بازدارندگی داشته باشد. به عنوان مثال، برای اینکار کافی است تا جناحی که معمولا مورد تهمت قرار می گیرد، یک وکیل آماده به کار داشته و سریع نسبت به ثبت شکایت اقدام نموده و این موضوع را نیز رسما در مناظره اعلام نمایند.

به هر حال امیدوارم مناظراتی پاک و سازنده را شاهد باشیم.