ایران چگونه به حمله ی اسراییل پاسخ می دهد؟

به گزارش نظرپرس به نقل از الجزیره، ایران متعهد شده است که حمله اسرائیل به کنسولگری خود در دمشق را تلافی کند. این حمله بخشی از الگوی تشدید حملات اسرائیل در سوریه از زمان شروع جنگ غزه در شش ماه قبل بود. این حملات اغلب انبارها، کامیون‌ها و فرودگاه‌ها را هدف قرار داده‌اند و هدف اعلام‌شده اسرائیل از آنها، تخریب شبکه تدارکات برای گروه لبنانی حزب‌الله است. با این حال، حمله روز دوشنبه کاملا متفاوت بود، زیرا به یک مرکز دیپلماتیک – که مستقیماً حاکمیت ایران را به چالش می‌کشید – حمله شد و فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را هدف قرار داد. مطرح ترین این شهدا، سرتیپ محمدرضا زاهدی، از فرماندهان کهنه کاری بود که شاخه عملیات خارجی سپاه، نیروی قدس، در سوریه و لبنان را رهبری می کرد. ایران چگونه پاسخ خواهد داد؟ همانطور که مشخص است، تهران گزینه های زیادی دارد، اما هیچ کدام از آنها خیلی خوب نیستند.

ایران که بازیگر اصلی سیاست غرب آسیا است، عموماً قدرت خود را از طریق شبکه‌ای از متحدان و گروه‌های غیردولتی ایدئولوژیک همسو با خود نشان می‌دهد؛ شبکه‌ای که «محور مقاومت» نامیده می شود. این گروه ها شامل حوثی های یمن، حماس فلسطین، حزب الله لبنان، کتائب حزب الله عراق، دولت بشار اسد و غیره هستند. این بازیگران در طیفی قرار می گیرند که از وفاداران سرسخت به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مانند دو حزب الله، تا شرکا و متحدان خودمختار اما اغلب وابسته به تهران، مانند حماس، حوثی ها و دولت اسد، قرار می گیرند.

در مجموع، این شبکه ی متحدان، از حمایت تکنولوژیک و فکری ایران سود می برند؛ در حالی که اقدامات آنها به ایران کمک می کند تا درگیری های خود را با اسرائیل، ایالات متحده و کشورهای عربی خلیج فارس مانند عربستان سعودی در فاصله دور نگه دارد. با این حال، ایران در سال 2020 با حمله مستقیم به نیروهای آمریکایی و پرتاب رگبار موشک‌های بالستیک به سمت عین‌الاسد، اقدام غیرمعمولی را در پاسخ به ترور شهید قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس توسط آمریکا (که خود بی‌سابقه بود)، انجام داد. بر اساس ادعای آمریکا، سربازان آمریکایی در این پایگاه فقط مجروح شدند اما هیچ یک کشته نشدند. این یک نمایش چشمگیر از فناوری موشکی ایران بود، اما به عنوان یک اقدام تلافی جویانه چندان قوی نبود. رهبران ایران به بیان تهدیدهای مبهم در مورد اقدامات تلافی جویانه بیشتر در آینده ادامه دادند و به شبه نظامیان عراقی کمک کردند تا نیروهای آمریکایی را مورد آزار و اذیت قرار دهند. با این حال، از همان اولین لحظات انجام ترور، رهبر ایران، اخراج تدریجی آمریکایی ها از منطقه را پاسخ ایران به ترور شهید سلیمانی، ذکر کرد.

تهران، برای پاسخ دهی در تنگنا قرار گرفته است. عموماً تصور می‌شود که ایران می‌خواهد به طور آشکار انتقام بگیرد، نه فقط برای انتقام از قتل مقامات ارشد، بلکه به این دلیل که انجام ندادن این کار، اعتبار ایران را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای خدشه دار می‌کند. اما الان زمان خوبی نیست. منطقه از زمان شروع جنگ غزه و حملات وحشیانه دولت اسرائیل که تا کنون بیش از 35000 فلسطینی را کشته و غزه را به قحطی کشانده است، شعله ور بوده است.

از ابتدای جنگ، مجموعه‌ای طولانی از حملات به نیروهای آمریکایی در سوریه و عراق صورت گرفته است، حمل و نقل دریایی دریای سرخ به دلیل حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها مختل شده است و خشونت‌های بی‌رحمانه در امتداد مرز اسرائیل و لبنان موج می‌زند. اگرچه روش‌ها و اهداف از کشوری به کشور دیگر متفاوت است، اما این حملات همگی برای تحت فشار قرار دادن رهبران اسرائیل و آمریکا برای توقف جنگ در غزه است. اگرچه ایران ممکن است مایل به تحمل خطر یک جنگ تصادفی منطقه ای باشد، اما بارها نشان داده است که خواهان درگیری مستقیم با اسرائیل یا ایالات متحده نیست و سعی خواهد کرد خشونت را زیر این آستانه نگه دارد. هنگامی که گروه های مورد حمایت ایران در اوایل سال جاری سه سرباز آمریکایی را در اردن کشتند، واشنگتن با حملات هوایی به سوریه و عراق تلافی کرد. بنا به گزارش‌ها به گروه‌های طرفدار ایران در عراق گفته شد که هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی را متوقف کنند. از آن زمان، آنها عمدتاً هواپیماهای بدون سرنشین را علیه اسرائیل می فرستند. اما با توجه به اینکه تهران علناً خود را متعهد به انتقام از حمله به کنسولگری کرده است، پاسخ ندادن، گزینه‌ای مناسب برای تهران به نظر نمی‌رسد. رهبر ایران گفته است که «دلاور مردان ایران» اسرائیل را مجازات خواهند کرد. یکی از مشاوران او هشدار داده است که سفارت‌های اسرائیل «دیگر امن نیستند» و دو مقام اخیراً به نیویورک تایمز گفته‌اند که مستقیماً علیه اسرائیل انتقام خواهند گرفت تا بازدارندگی را بازگردانند.

نقشه ی ایران از ابتدا این بود که راه هایی برای دور کردن ارتش اسرائیل از غزه و در عین حال انگیزه‌ای برای آمریکای جنگ‌گریز برای مهار متحد متخاصم خود، یعنی اسراییل پیدا کند. به همین منظور، حزب الله لبنان، متحد قدرتمند ایران، هنوز از زرادخانه موشک های بالستیک و کروزهای پیشرفته و پهپادهای مرگ آور خود استفاده نکرده است و سایر متحدان ایران نیز با تمام توان، وارد کارزار نشده اند. بنابراین، ایران ممکن است سعی کند به تأسیسات دیپلماتیک اسرائیل ضربه بزند تا پس از حمله اسرائیل به کنسولگری دمشق، انتقام چشم در برابر چشمی را گرفته باشد. بنا بر گزارش ها، به عنوان یک اقدام پیشگیرانه، اسرائیل بلافاصله 28 سفارت خود را در کشورهای در دسترس ایران، بسته است.

هرگونه حمله ایران به تأسیسات دیپلماتیک اسرائیل بعید است که منجر به کشتن یک اسراییلی در تراز شهید زاهدی شود و بنابراین واقعاً با حمله اسرائیل قابل مقایسه نخواهد بود. اما حتی یک حمله جزئی به سفارت یا کنسولگری اسرائیل، می تواند به رهبران ایران کمک کند تا استدلال کنند که آنها اکنون نتیجه را مساوی کرده اند: “شما به تأسیسات دیپلماتیک ما ضربه زدید، ما به شما ضربه زدیم”. حمله به یک مرکز دیپلماتیک می‌تواند با استفاده از موشک‌ها یا پهپادهایی که از خاک ایران پرتاب می‌شوند، آشکار باشد. این امر به روابط ایران با کشور میزبان آسیب می رساند، اما بسته به اینکه هدف در خاک کدام کشور باشد، تهران ممکن است مایل به پذیرش برخی درام های سیاسی باشد. ژانویه گذشته، ایران موشک‌های بالستیک را به سمت پایگاه موساد در اقلیم کردستان شمال عراق شلیک کرد و در عین حال به اهداف مرتبط با تروریست ها در سوریه و پاکستان نیز حمله کرد. این یک راه ناگهانی برای نشان دادن توانایی ایران برای ضربه زدن به اهداف دور و خطرناک و غیرقابل پیش‌بینی جلوه دادن ایران است که ممکن است اثر مورد نظر ایران بوده باشد. تکرار چنین اقدامی، اکنون یک حرکت کم خطر خواهد بود. اگرچه دولت مرکزی بغداد ممکن است با عصبانیت واکنش نشان دهد؛ اما پیامدها مطمئناً قابل کنترل خواهند بود. با این حال، مشخص نیست که منفجر کردن یک قطعه دیگر از خاک اقلیم کردستان، آن دسته از مردم ایران و محور مقاومت را که می خواهند پس از مرگ شهید زاهدی، انتقام جدی ببینند، راضی کند. به عبارت دیگر، حتی اگر این اقدام، پاسخی راحت باشد، چنین حمله ای ممکن است به تنهایی کافی نباشد. یک اقدام مخفیانه، مانند حملات هواپیماهای بدون سرنشین یا بمب گذاری ها از طریق برخی از نمایندگان، گزینه دیگر در دسترس برای ایران  است. ایران توانایی انجام چنین کارهایی را دارد. مسئله فقط این است که اقدام ایران باید به اندازه ی کافی، بازدارنده باشدتا حدی که دشمنان ایران را برای اقدام بر علیه آن، به تردید وادار کند.

در مجموع، ایران دلایل محکمی برای واکنش قاطعانه به حمله اسرائیل به دمشق داشته و دلایل قوی‌تری برای اطمینان از اینکه پاسخش بیش از حد قوی تلقی نشود، دارد. علاوه بر این، این کشور راه‌های زیادی برای حمله به اسرائیل دارد، چه از طریق قابلیت‌های نظامی خود و چه به صورت نیمه پنهان و از طریق شبکه محور مقاومت از جناح‌های طرفدار ایران. با این حال، به نظر می‌رسد هیچ یک از گزینه‌های تلافی جویانه ایران با شرایط کنونی که خطرات آن به‌دلیل درگیری غزه به‌طور ناخوشایندی بالاست، سازگار نیست. ابزارهای تلافی جویانه موجود یا تأثیر نمادین و مادی کافی ایجاد نخواهد کرد یا این کار را خواهند کرد، اما به قیمت خطرات غیرقابل کنترل و احتمالاً غیرقابل قبولی برای ایران، در شرایط فعلی.

لازم به ذکر است که اگرچه گزینه های دیگری هم برای پاسخگویی با کمک یک کشور ثالث و یا در خاک یک کشور ثالث وجود دارند، اما همه ی آن ها برای ایران هزینه هایی هم در پی خواهند داشت. اگر ایران بتواند افکار عمومی را کنترل کرده و بر خشم عمومی و قضاوت های مخالفان خود، فائق آید، قطعا گزینه هایی بهتر برای اقدام تلافی جویانه در دسترس آن قرار می گیرد که در زمان مناسب و به انتخاب ایران، اجرا خواهند شد.